اخبار

دکتر حسین دلشاد فوق تخصص غدد درون ریز و متا بولیسم  وعضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی ضمن تشریح بیماری پای دیابتی و انواع آن، توصیه هایی درخصوص پیشگیری از ایجاد و نحوه مراقبت اززخم در این بیماران را ارائه داد.
دکتر حسین دلشاد با اشاره به این موضوع که بیماری های غیر واگیر از جمله بیماری های قلبی-عروقی و دیابت قندی شایع ترین علل مرگ ومیر در دنیا محسوب می شونداظهار داشت:  دیابت قندی سندرمی شامل اختلا لهای متابولیکی، عروقی و عصبی وابسته به هم می باشد. مشخصه اختلال متابولیکی، تغییر متابولیسم کربوهیدرات ها، چربی ها و پروتئین ها ناشی از کمبود نسبی یا مطلق ترشح انسولین و یا مقاومت نسبت به اثر انسولین در سلول های هدف است.
 دکتر دلشاد گفت: تغییراتی که به عنوان عوارض مزمن بیماری نامیده می شوند در حقیقت قسمتی از خود دیابت را تشکیل می دهند وچندین سال بعد آشکار می شوند.
وی افزود: نارسایی کلیه به علت نفروپاتی میکروواسکولر علت اصلی مرگ بیماران دیابتی نوع 1 است در حالی که عوارض ماکروواسکولر عامل مهمتری برای مرگ و میر در دیابت نوع 2 محسوب می گردد.
  دکتر دلشاد با بیان این موضوع که پای دیابتی یکی ازعوارض شایع دیابت قندی و دومین علت شایع آمپوتاسیون اندامهای تحتانی بعد از تروما می باشد گفت: تقریبا دو سوم آمپوتاسیونهای غیر تروماتیک اندام های تحتانی ناشی از پای دیابتی است و خطر بروز پای دیابتی در طول عمر بیماران دیابتی 25 درصد است.
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی خاطرنشان کرد: سه عامل اصلی؛ نوروپاتی ، بیماری عروق محیطی و عفونت زمینه را برای آسیب نسجی در پای دیابتی فراهم می کنند که از نقطه نظر عملی پای دیابتی را می توان در دو گروه: پای عصبی(Neuropathic foot)  و پای ایسکمیک  (Ischemic foot)  قرار داد. در پای عصبی آسیب فیبر های عصبی سوماتیک و اتونوم وجود داشته اما جریان خون اندام برقرار بوده، نبض پاها قابل لمس و پاها گرم و خشک و بدون حس می باشند. سه عارضه اصلی پای عصبی شامل زخم های نوروپاتیک، مفصل نوروپاتیک یا مفصل شارکو و ادم نوروپاتیک هستند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: زخم های نوروپاتیک پاها مشخصا در محل هایی که فشار مکانیکی در کف پاها زیاد است به وجود می آیند (شکل 1). نوروپاتی پاها و ضعیت قرار گیری پاها را مختل نموده و زمینه را برای افزایش فشارهای مکانیکی آماده می کند. تغییر شکل پاها مثل بیرون زدگی قوزک پا، انگشتان چکشی، مفصل شارکو، پوشیدن کفش های تنگ بخصوص اگر ادم پاها نیز وجود داشته باشد بر شدت فشارهای مکانیکی می افزاید. این اولسرها معمولا مورد حمله استافیلوکوکها، استرپتوکوکها و باکتریهای بی هوازی قرار می گیرند و عفونی می شوند.
همچنین ترشح توکسین های نکروز دهنده و هیالورونیداز از استرپتو کوکها و استافیلو کو کها منجر به گرفتگی تروبوتیک عروقی و نفوذ عفونت به نسوج زیر جلدی و استخوانها و گسترش نسجی آن نهایتا منجر به گانگرن پیشرفته پای مبتلا می شوند.

دکتر دلشاد در ادامه توضیحاتی در خصوص آرتروپاتی یا مفصل شارکو  ارائه داد و گفت: (Charcot joint)  دومین عارضه پای عصبی است در مراحل اولیه رادیوگرافی پا ممکن است نرمال باشد اما در مراحل پیشرفته تر شواهدی از شکستگی استخوان ها، استئولیز و تکه تکه شدن (Fragmentation) آنها با تشکیل استخوان جدید بروز می کنند که سرانجام به جابجایی و لغزندگی استخوانها (Subluxation) و تغییر فرم مفصل ها منجر می گردد( شکل 2). تشخیص اولیه آرتروپاتی یا مفصل شارکو ضروری بوده و سه تظاهر تاریخچه ضربه به پا که اغلب جزئی هستند،پای گرم و متورم یک طرفه و یافته های مثبت در رادیوگرافی یا اسکن استخوان پا ها احتمال وجود آنرا مطرح می کند.

وی در ادامه به تشریح سومین عارضه این بیماری پرداخت و گفت: این عارضه پای عصبی را ادم نوروتیک تشکیل می دهد. تجمع مایع در پا ها با نوروپاتی شدید محیطی توام است. پاتوژنز آن عملکرد غیر طبیعی سیستم وازوموتور ناشی از نوروپاتی اتونوم بوده که منجر به ایجاد شنتهای شریانی- وریدی و اختلال در فشار هیدرواستاتیک در گردش خون مویرگی می گردد.  در پای ایسکمیک عمدتا کاهش جریان خون وجود داشته اما درجات مختلفی از نوروپاتی نیز وجود دارد. لذا استفاده از واژه پای نورو- ایسکمیک  (Neuro-Ischemic)  مناسبتر است. در پای ایسکمیک جریان خون بعلت آترو اسکلروز شریانهای بزرگ پاها کاهش می یابد. پای نورو- ایسکمیک معمولا سرد و بدون نبض بوده و ممکن است باعث درد در موقع استراحت در پاها، بروز زخم ناشی از نکروز حاصل از فشار موضعی گردد. درد پاها مداوم بوده و اغلب در شبها تشدید می یابد و از مشخصه آن این است که با بالا قرار دادن پاها درد کاهش می یابد. در این مرحله پاها اغلب به علت گشاد شدن سیستم مویرگی در پاسخ به هیپوکسی صورتی رنگ بوده اما برعکس پای عصبی سرد می باشند. بروز زخم در کف پاها نادر می باشند اما در طرفین پاها و انگشتان در اثر فشار ناشی از پوشیدن کفش تنگ شایع می باشد(شکل 3). ایسکمی انگشتان پاها در مراحل پیشرفته منجر به گانگرن آنها می گردد (شکل 4). بروز زخم با عفونت ثانویه با باکتری های هوازی و غیر هوازی ممکن است توام شود.

دکتر حسین دلشاد از جمله مهمترین اقدامات در این راستا را پیشگیری از ایجاد زخم با رعایت نکات زیر دانست:
1-جلوگیری از تحت فشار قرار گرفتن نقاطی از پا که معمولاً تحت فشار قرار می‌گیرند.
2-جلوگیری از سوختگی پای دیابتی به وسیله دوری از وسایل گرمازا
3-مرطوب نگه داشتن پاها به وسیله وازلین و مرطوب کننده‌ها
وی در ادامه با بیان این مهم که در درمان زخم پای دیابتی شستشو و پانسمان مناسب و استفاده از آنتی‌بوتیک و در صورت نیاز دبریدمان و آمپوتاسیون لازم و ضروری است، به منظور مراقبت از پا در بیماران دیابتی توصیه هایی را ارائه داد.
وی گفت: لازم است بیمار دیابتی تحت نظر پزشک معالج  بیماری خود را بخوبی کنترل کندو همواره اطلاعات خود را  در مورد این بیماری افزایش دهد، بیمار روزانه پاهای خود را از نظر تاول، ترک، بریدگی، خراشیدگی و قرمزی کنترل کند، بیمار روزانه پای خود را با آب ولرم و صابون شستشو داده و به آارمی بخصوص لای انگشتان را با حوله ی تمیز خشک نمائید، پوست پاها را با استفاده از لوسیون یا کرم مرطوب کننده نرم نگه دارد و (لوسیون یا کرم مطوب کننده را لای انگشتان پاها نمالد)، از راه رفتن با پای برهنه، حتی در اطاق و روی فرش پرهیز کند، اتاق های منزل را هر روز جارو نموده تا احتمال وجود جسم خارجی آسیب رساننده به پاها کم شود، از کیسه آب گرم و یا بخاری برقی جهت گرم کردن پاها پرهیز کنیدو بر روی سطوح داغ راه نرود، از دستکاری پینه ها و میخچه های پا اجتناب کندو ازمالیدن مواد شیمیایی و یا محلولهای ضد عفونی کننده قوی به آنها پرهیز کند، ناخن ها را به طور عمقی کوتاه نکند،از دستکاری ناخن ها بخصوص ناخن های تغییر شکل داده یا فرو رفته در گوشت پا پرهیز نمائید، پس از گرفتن ناخن با استفاده از یک سوهان نرم، گوشه ها و یا قسمت جلوی آنرا در صورت تیز بودن صاف نمائید، از راه رفتن روی سطوح ناهموار که باعث فشار نامتقارن روی پا میشود دوری کنید، از پوشیدن کفش بدون جوراب خود داری کنید، از جوراب های نخی و اندازه مناسب با پا استفاده نمائید و هر روز جورابتان را عوض کنید، از کفش مناسب، مطابق با اندازه پای خود و نیز متناسب با تغییر شکل هایی که در پاها ممکن است وجود داشته باشد استفاده کنید، از صندل ها و کفش های راحتی با حلقه بین انگشتی استفاده نکنید، به منظور حفظ جریان خون مناسب در پاها از استعمال دخانیات پرهیز نموده ، چربی خون و فشار خون خود را زیر نظر پزشک معالج بخوبی کنترل کنید و اگر مشکل خاصی از نظر راه رفتن ندارید با راه رفتن متناسب با توان پاها گردش خون پا هایتان را زیادتر کنید، بهنگام نشستن بر روی صندلی پا های خود را روی هم نیاندازید، در صورت ایجاد گرمی، قرمزی، تورم ، زخم ، ترشح، درد و یا تاول یا هر گونه تغییر غیر عادی در پاها ( بخصوص بین انگشتان) و ناخن ها فورا به پزشک مراجعه نمائید و از د رمان های خود سرانه پرهیز کنید .