اخبار

مجموعه کامل 23 جلدی از ترجمه فارسی کتاب «الحاوی فی الطب» زکریای رازی پس از 11 قرن همزمان با بزرگترین یادبود این دانشمند ایرانی، روز یکشنبه 28 آذرماه رونمایی می شود. 

دکتر محمد ابراهیم ذاکر پژوهشگر و مترجم این کتاب پس از 10 سال تلاش و پس از 11 قرن از انتشار این کتاب موفق گردید با حمایت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی مجموعه کامل 23 جلدی الحاوی را به زبان فارسی ترجمه کند. برای این اثر چیزی حدود 4100 صفحه کتاب الحاوی فی الطب در قطع رحلی هم اکنون به زبان مادری رازی یعنی پارسی برگردانده شده است.

دکتر ذاکر در رابطه با انتشار این مجموعه گفت:خدمت بزرگ دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به جهان اسلام، دنیای پزشکی و پارسی زبانان جهان را نمی توان فراموش کرد.

محمد ابراهیم ذاکر در خصوص شروع ترجمه الحاوی گفت: پیش از این کتاب هایی نظیرالمرشد او الفصول، قولنج و برخی آثار رازی را در دهه 80 و قبل از آن ترجمه کردم و با شخصیت علمی و نگاه عمیق زکریای رازی آشنا بودم. پس از آن تصمیم گرفتم تا بخش های مربوط به دندانپزشکی را از مجموعه آثار دانشمندان و نام آوران علمی ایران را گردآوری کنم. در این راستا به کتاب جامع الحاوی فی الطب رازی برخورد کردم. در اولین مواجهه، بیش از نیمی از جلد سوم آن را که مربوط به بیماری ها و بهداشت دهان و دندان بود را ترجمه کردم. 

ذاکر گفت: از زمان ترجمه تا چاپ جلد سوم کتاب الحاوی بیش از 2 سال زمان سپری شد که در این فاصله سه جلد 4،5 و 6 را به همت و حمایت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی ترجمه و به چاپ رساندم. به این ترتیب روند ترجمه کامل مجموعه 23 جلدی الحاوی آغاز شد. برخی اساتید تا پیش از این 4 جد الحاوی را ترجمه کرده بودند که پس از شروع به کار، آن 4 جلد را نیز مجدد ترجمه کردم تا مجموعه ای کامل، روان و یکدست حاصل شود. 

وی با اشاره به صرف زمان 10 ساله برای تکمیل مجموعه کامل ترجمه کتاب الحاوی اظهار داشت: ترجمه اولین جلد الحاوی را با بخش دندانپزشکی و بیماری های دهان در جلد 3 را از سال 85 آغاز نمودم. از سال 90 به طور جدی تر و متمرکز تر کار ترجمه و برگردان فارسی را برای تمام مجموعه شروع کردم. 

این پژوهشگر طب سنتی با بیان دشواری های تکمیل این مجموعه ادامه داد: از سال 90 و در فاز دوم تکمیل مجموعه الحاوی، از زندگی روزمره خودم جدا شدم و حتی بخش صبح مطب و همینطور ویزیت های بیماران در روز دوشنبه را بطور کامل برای مدت 5 سال تعطیل کردم. وی گفت: زندگی من در این مدت بسیار تحت تاثیر قرار گرفت و به دلیل صرف زمان بسیار زیاد در طول شبانه روز، بسیاری از دوستان و آشنایان را از دست دادم اما با شوق بیشتر کار را ادامه دادم. در این مسیر اگر مهربانی ها و همراهی های همسرم نبود بی شک بخش زیادی از این مجموعه به سرانجام نمی رسید.

دکتر ذاگر اضافه کرد: تا کنون 16 جلد مجموعه الحاوی تکمیل و رونمایی گردیده که 8 جلد باقیمانده آن (با توجه به اینکه جلد 23 شامل دو بخش می باشد) همزمان با یادمان بزرگ رازی در 28 مرداد رونمایی می شود.

مترجم کتاب الحاوی فی الطب در باب اهمیت و ویژگی های این کتاب در دانش و علم پزشکی توضیح داد: حاوی فی الطب یکی از دانشنامه های بزرگ پزشکی جهان اسلام است. رازی تمام ایده ها و بخش های عمده پزشکی را از اساتید آن زمان در جندی شاپور جمع آوری کرده و حتی به نظریات نام آورآن پزشکی قبل از خود نظیر جالینوس و بقراط اشاره کرده . در بخش هایی نیز دانش پزشکی بزرگان هند را گردآوری و استفاده نموده و درواقع جهان پزشکی را در آن جای داده است.

وی امانتداری را از بارزترین ویژگی های علمی و شخصیتی رازی دانست. دکتر ذاکر اشاره کرد: رازی در نقل قول از پزشکان و دانشمندان حساسیت بسیار زیادی داشته و هر مطلب و عبارتی که در کتاب خود به آن پرداخته است با ذکر دقیق مشخصات نویسنده و کتاب مرجع آن آورده است. حتی در بعضی موارد که مرجع کتاب و یا نویسنده مشخص نبوده از عنوان «مجهول» برای آن استفاده نموده و از نسبت دادن گفتار و عبارت به خود شدیدا پرهیز کرده است. ذاکر گفت: رازی از این حیث در زمان خود و حتی بعد از خود نمونه ای بارز و امانتداری صادق بود.

ذاکر در خصوص توزیع و چاپ انبوه ترجمه فارسی الحاوی فی الطب گفت: یک دوره تک جلدی و یک دوره هم به صورت مجموعه کامل منتشر شود. 

این محقق طب سنتی از دانشجویان دیگر رشته ها نیز دعوت کرد تا با مطالعه آثاری نظیر الحاوی فی الطب بر دانش خود بیافزایند. ذاکر اظهار داشت: دانشجویان ادبیات می توانند پژوهش هایی را در باب تغییر شکل کلمات از یونانی به عربی و هم اکنون ورود آن کلمات به ادبیات فارسی و هم چنین دانشجویان تاریخ و تاریخ پزشکی می توانند از اطلاعات بی نظیر این کتاب بهره مند شوند. وی معرفی بیش از 30 کتاب و ده ها پزشک حاذق و برجسته در الحاوی را بسیار منحصر به فرد دانست زیرا این اسامی در هیچ منبع علمی دیگری به آن اشاره نشده است.

دکتر محمد ابراهیم ذاکر همچنین رک گویی و صراحت لهجه رازی از خصوصیات قابل توجه او می نامد به طوریکه وی با شجاعت علمی بسیار، برخی نظریات و ایده های بزرگان علم پزشکی یونان را رد میکند و با استدلال به اثبات نظر خود می پردازد.

وی حاشیه نویسی رازی بر کتاب خود را از جذابیت های بی نظیر آن می داند. ذاکر می گوید: رازی در پانویس کتاب خود از کلمه «لی» استفاده کرده است که در فارسی به «دیدگاه من» ترجمه شده است و از این طریق بر نشانه ها، علامت های بیماری و روش هایب درمانی آن نظریات خود را اعمال کرده است.

مترجم کتاب الحاوی رازی با تأکید بر تعهد پزشک در ارتباط با بیمار گفت: رازی همواره زندگی خود را بر بالین بیماران و در جمع مردم رنجدیده گذارانده است و از این لحاظ نیز مورد توجه و حمایت اکثریت مردم زمان خود قرار گرفته بود. این به حدی است که در تاریخ گفته اند، رازی بیش از 90 درصد عمر خود را در شفاخانه ها و نزد بیماران و خانواده های انان سپری کرده است. این درحالی است که بسیاری از بزرگان جامعه آن زمان در خدمت دربار بوده اند و خدمات خود را به آنان ارائه می دادند ولی رازی تمام علم و دانش خود را در خدمت مردم قرار داد و در این مسیر تلاش کرد.

وی از نهادهای حاکمیتی و دولتی درخواست کرد تا با توجه بیشتر به محققان و پژوهشگران، زمینه های بروز و ارائه مستندات علمی بی نظیری همچون الحاوی فراهم گردد. وی گفت، پژوهشگران بخش زیادی از عمر خود را صرف مطالعه، تحقیق و یافتن نکات علمی می کنند و پس از سال ها به نتیجه مطلوبی می رسند و حمایت نهادها نباید محدود به زمان نتیجه تحقیق ها باشد بلکه در طول زمان تحقیق که محقق از فضای کسب در امد برای زندگی روزانه خود دورمانده است نیز باید حمایت های خوبی انجام شود.

دکتر ذاکر همچنین از رهنموهای دکتر ولایتی در طول ترجمه این مجموعه قدردانی کرد و گفت: با استفاده از راهنمایی ها و راهبری های دکتر ولایتی که خود عالم و دانشمند ارزنده حهان اسلام می باشد توانستیم مجموعه خوبی را تکمیل نماییم. وی همچنین از تلاش های دکتر قاسملو و همراهی های ایشان تشکر کرد.

وی توجه و اهتمام دکتر محمود مصدق به عنوان یار و همراه اصلی در طول زمان ترجمه این اثر مهم یاد کرد و گفت: علم و مرتبه والای دکتر مصدق در حوزه طب سنتی و اسلامی موجب شد تا انگیزه مضاعفی به جهت تکمیل این مجموعه ایجاد شود.

دکتر ذاکر در پایان خطاب به محققان و پژوهشگران حوزه طب سنتی و پزشکی گفت: در این پروسه 10 ساله و در مسیر ترجمه و تنظیم کتاب الحاوی حتما کاستی هایی رخ داده است و از همه دوستان می خواهم که از طریق راه ارتباطی زیر نکات و پیشنهادات خود را ارائه نمایند تا قبل از چاپ مجموعه نهایی به کار گرفته شود.

 (ایمیل: ebrahim_zaker@yahoo.com)

شایان ذکر است مراسم «یادمان رازی» به همت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی یکشنبه 28 آذرماه با حضور رازی شناسان اروپایی و عربی و همچنین محققان و مسئولان داخلی در کتابخانه ملی ایران برگزار می شود.