اخبار

دکتر سید رضا فاطمی دانشیار و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی سرطان روده بزرگ را  یکی از شایعترین سرطانهای دستگاه گوارش در جهان عنوان کرد که سالانه 600 هزار نفر را به کام مرگ می کشاند و نکاتی را برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری متذکر شد.

شایعترین سرطان دستگاه گوارش در جهان را بشناسید

دکتر فاطمی با اشاره به آمار و اپیدمیولوژی اظهار داشت: سرطان روده بزرگ (کانسر کولون) یکی از شایعترین سرطانهای دستگاه گوارش در جهان است. سالانه حدود یک میلیون و 200 هزار مورد سرطان کولون  در جهان اتفاق می افتد که 50 درصد این موارد (600 هزار نفر) منجر به مرگ می شود.

فوق تخصص گوارش و کبد دانشگاه تومورهای روده بزرگ را نوعی تومور کشنده یا letal  عنوان کرد که در دنیا دومین تومور شایع دستگاه گوارش به شمار می آیند و در ایران سومین تومور شایع در خانمها و پنجمین تومور شایع در مردان می باشد.

این دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی در ادامه گفت: بروز سالیانه سرطانهای روده بزرگ در کشورهای غربی بسیار شایعتر از کشورهای شرقی است؛ در آمریکا سالانه حدود 150 هزار مورد ابتلا به این سرطان گزارش می شود که 100 هزار مورد آن مربوط به روده بزرگ و 50 هزار نیز مربوط به رکتوم است. در حالی که آمارها نشان می دهد در ایران سالیانه حدود 70 تا 100 هزار مورد ابتلا به کل سرطانها رخ می دهد که تعدادی از آنها مربوط به سرطان کولون است.

دکتر فاطمی با اشاره به این مطلب که در کشورهای شرقی انتظار می رود بروز سرطان روده بزرگ کمتراتفاق بیافتد افزود: متاسفانه در سالهای اخیر شاهد افزایش چشمگیر ابتلا به سرطان کولون در کشورهای شرق دنیا؛ جنوب شرقی آسیای و آسیا هستیم. طبق بررسی های صورت گرفته علت آن غربی شدن سبک زندگی، لایف استایل و تغذیه مردم است که یکی از مهمترین علل افزایش کانسر کولون در این کشورها از جمله ایران محسوب می شود.

پولیپ ها عامل پیش زمینه ای اکثر تومورهای سرطان روده بزرگ هستند

معاون آموزشی بخش اندوسکوپی گوارش بیمارستان آیت ا... طالقانی، سن رایکی از مهمترین علل بروز این نوع کانسر عنوان کرد و افزود: براساس مطالعات اپیدمیولوژیک اکثر سرطانهای کولون در دنیا در سنین بالای 70 سال اتفاق می افتد و زیر 40 سال به ندرت بروز می کند. البته یک تغییراپیدمیولوژیکی در سالهای اخیر در کشورهای مصر، اردن و ایران رخ داده که براساس آن بسیاری از تومورها زیر50 سال و گاهی حتی زیر 40 سال بروز می کند. بررسی های میدانی حاکی از ردپای ژنتیکی قوی در این امر است یعنی تومورهای فامیلیال در این کشورها بیشتر رخ می دهد.

دکتر سیدرضا فاطمی اکثر تومورهای سرطان روده بزرگ را ناشی از ایجاد یک عامل پیش زمینه ای به نام پولیپ دانست و خاطرنشان کرد: پولیپ ناشی از رشد اپیتلیال سلولی در مخاط و اپیتلیال روده بزرگ است و بصورت یک برجستگی در داخل روده بزرگ مشاهده می شود. بسیاری از پولیپ ها (نظیرهایپر پلاستیک، همارتوماتوز و التهابی) خوش خیم هستند ولی پولیپ های آدنوماتوز(که در آنها غده سازی اتفاق افتاده) پیش زمینه سرطان می شوند.

این فوق تخصص گوارش و کبد دانشگاه با اشاره به اهمیت بسیار زیاد سایز پولیپها اظهار داشت:  پولیپ های بالای یک سانتیمتر احتمال دارد در آینده به سرطان روده بزرگ تبدیل شوند. این مطلب به این معنا نیست که هر پولیپی در روده بزرگ تبدیل به سرطان می شود. در روده بزرگ 50-30 درصد افراد تا 50 سالگی و 70-50 درصد افراد تا 70 سالگی پولیپ ایجاد می شود که اگر خصوصیات پیشرونده داشته باشند می توانند منجر به بروز سرطان روده بزرگ شوند.

به گفته وی در برخی افراد پولیپ سازی زیاد اتفاق می افتد اما علت بروز آنها هنوز به درستی مشخص نشده وشاید سبک زندگی، مصرف گوشت قرمز، کم تحرکی، کندی حرکت روده بزرگ، عوامل هورمونی و ژنتیکی  در ایجاد آنها موثر باشد.

عوامل ایجاد کننده سرطان روده بزرگ

دانشیار دانشگاه عوامل محیطی و ژنتیکی را از عوامل پیش زمینه ای موثر در ایجاد سرطان کولون عنوان کرد و بیماریهای التهابی روده بزرگ (IBD) را یکی از عوامل محیطی و شایع ترین پیش زمینه ایجاد سرطان روده بزرگ نام برد که مبتلایان به این بیماری باید بصورت دوره ای برای بررسی به پزشک متخصص مراجعه کنند.

معاون آموزشی بخش اندوسکوپی گوارش بیمارستان آیت ا... طالقانیخاطرنشان کرد: درصورتی که التهاب روده در مبتلایان به کولیت اولسراتیو و بیماری کرون طول کشنده( بیش از 10 سال) باشد؛ خطر ایجاد ضایعات اولیه روده به نام دیسپلازیا (تغییرات سلولی اولیه ) و در نتیجه بروز سرطان روده بزرگ در آنها افزایش می یابد.

وی افزود: این خطر در مبتلایان به Pan Colitis(درگیری تمام روده)  پس از 8 سال و در مبتلایانی که سمت چپ روده بزرگ آنها درگیر شده بعد از 15  سال وجود دارد. 

دکتر سیدرضا فاطمی به مبتلایان کولیت اولسراتیو طول کشنده توصیه کرد: این افراد باید هر دو سال یکبار از نظر وجود ضایعات دیسپلازی توسط پزشک متخصص تحت کولونوسکوپی کامل قرار گیرند و نمونه های متعدد (بیوپسی) از روده آنان برای بررسی گرفته شود. در صورت وجود ضایعات دیسپلازی فرد مذکور کاندید کولونکتومی(برداشتن روده)  خواهد بود زیرا این ضایعات بسیار سریع تبدیل به آدنوکارسینوما یا تومور روده بزرگ می شوند.

دیابت

دکتر فاطمی دیابت تیپ 2 را نیزعامل مهمی در ایجاد سرطان  کولون عنوان کرد؛ مقاومت به انسولین در این بیماران باعث افزایش میزان انسولین  خون می شود و با توجه به این که انسولین یک هورمون تروفیک است، باعث افزایش رشد سلولها می شود. در نتیجه در این بیماران ریسک بالایی برای بروز این سرطان روده بزرگ وجود دارد.

چاقی

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی چاقی را در ایجاد این سرطان موثر برشمرد و اظهار داشت: در افرادی که شاخص توده بدنی یا BMIبالای 40 دارند خطر بروز سرطان کولون به شدت افزایش می یابد؛ شاخص BMI30-25 افزایش وزن، بالای 30 چاقی با درجات مختلف ( 35-30 چاقی درجه یک ، 40-35 چاقی درجه 2 و 40 به بالا چاقی درجه 3) محسوب می شود.مطالعات نشان دهنده افزایش میزان هورمونهای رشد و هورمونهای وابسته به چربی در این افراد است.

کوله سیستکتومی

فوق تخصص گوارش و کبد دانشگاه کوله سیستکتومی(برداشته شدن کیسه صفرا) را از دیگر عوامل موثر در ایجاد سرطان روده بزرگ نام برد و گفت: در افرادی که تحت کوله سیستکتومی قرار گرفتند بروز کانسر کولون به ویژه سمت راست روده پس از30- 10 سال، بیشترمشاهده شده است. طبق بررسی های صورت گرفته در این افراد میزان صفرا در داخل روده باریک و کولون زیاد است که منجر به التهاب و زخم شده و پیش زمینه ایجاد سرطان روده بزرگ را فراهم می کند.

رادیوتراپی یا پرتودرمانی

به گفته دکتر فاطمی رادیوتراپی نیز از عوامل ایجاد کننده این سرطان است.افرادی که در ناحیه لگن تحت پرتودرمانی قرار می گیرند، دچار عوارض حادی به نام کولیت ناشی از رادیوتراپی می شوند که پس از 20-15 سال، خطر ایجاد سرطان در آنان وجود دارد .

عوامل ژنتیکی

وی با اشاره به عوامل ژنتیکی دخیل در بروز کانسر کولون گفت: متاسفانه بروز تومورهای ژنتیکی روده بزرگ در ایران در حال افزایش است. در امریکا و کشورهای غربی این آمار حدود 1 درصد و 10-6 درصد در انواع مختلف آن است. در حالی که مطالعات اخیر در ایران نشان داده حدود 25 درصد تورمورهای روده بزرگ زمینه ژنتیکی دارند.  

تومورهای ژنتیکی زمینه ساز کانسر کولون

دکتر فاطمی سندرم لینچ  Lynchو FAPکلاسیک( پولیپوز آدنوماتوز فامیلیال) را دو دسته تومور ژنتیکی عنوان کرد که می تواند زمینه ساز کانسر کولون شوند.

وی با ذکر این مطلب که افراد متعددی در یک خانواده ممکن است دچار سندرم لینچ شده باشند افزود: سن پایین ابتلا به سرطان کولون یکی از مهمترین نشانه های تومورهای ژنتیکی است. افرادی که زیر 50 سال مبتلا به کانسر کولون می شوند و همچنین خانمی هایی که زیر 50 سال مبتلا به سرطان رحم می شوند و تومورهایی که  از نظر بافتی از نوع موسینوس هستند باید از نظر ژنتیکی و این سندرم بررسی شوند.

دانشیار دانشگاه تاکید کرد: این افراد باید مورد توجه خاص قرار گیرند زیرا ممکن است خودشان و افراد درجه یک خانواده آنها در سنین پایین حتی 20و 30 سالگی دچار سرطان روده بزرگ شوند.

وی با بیان این مطلب که ابتلا به سندرم فپ کلاسیک یا پولیپوز روده ای در سنین بسیار پایین اتفاق می افتد خاطرنشان کرد: در بخش خون و انکولوژی بیمارستان طالقانی بین 60 تا 70 بیمار مبتلا به سرطان روده بزرگ از این نوع  وجود دارند که بیماری اکثر این افراد قبل از 40 سالگی تشخیص داده شده و تحت درمان قرار گرفتند و اکنون زنده هستند. در روده بزرگ این بیماران تعداد بسیار زیادی پولیپ ایجاد می شود؛ در سمت راست و چپ روده بزرگ این افراد هزاران پولیپ در کنار یکدیگر رشد می کند که به آن پولیپوز فامیلیال گفته می شود.

به گفته دکتر فاطمی این بیماری از سن 12 سالگی شروع می شود و 17 تا 20 سالگی علایم بیماری به صورت خونریزی از روده و درد شکمی بروز می کند. نکته مهم این است که 100 درصد این افراد در سن 40 سالگی به کانسر کولون مبتلا می شوند.

فوق تخصص گوارش و کبد دانشگاه با تاکید براین که افراد مبتلا به سندرمهای ژنتیکی باید بطور دقیق تحت کنترل قرار گیرند افزود: در این افراد از سن 12-10 سالگی  بصورت دوره ای کولونوسکوپی  را شروع می کنیم. افرادی که دچار سندرم لینچ یا  پولیپوز فامیلیال هستند باید بسیار زود تحت کولکتومی (برداشتن تمام روده بزرگ) قرار گیرند تا فرصتی برای ایجاد سرطان روده بزرگ پیش رونده در آنها وجود نداشته باشد.

دکتر سیدرضا فاطمی خاطرنشان کرد: در سرطان های ژنتیکی و فامیلیال رسالت مهم ما بررسی افراد درجه یک خانواده فرد مبتلا (خواهر، برادر، پدر و مادر و فرزندان) است. این افراد را درخصوص فپ کلاسیک از سنین پایین 12-10 سالگی و در مورد سندرم لینچ از 22-20 سالگی تحت کولونوسکوپی های دوره ای قرار دهیم و درصورت مشاهده پولیپ پیش رونده، فرد کاندید کولکتومی(برداشتن روده) می شود تا از ایجاد سرطانهای مهمتر در آنان جلوگیری کنیم.

علایم بالینی سرطان روده بزرگ

این دانشیار دانشگاه با اشاره به علایم بالینی این سرطان اظهار داشت: تغییر در اجابت مزاج بصورت یبوست حاد یا اسهال و یبوست به تناوب که اخیرا در فرد ایجاد شده یکی از علایم مهم در سرطان روده بزرگ است. گرچه می تواند ناشی از سایر بیماریها نظیر تنبلی روده نیز باشد، ولی اولین علامت وجود یک ضایعه رشد یابنده در داخل روده می تواند بصورت تغییر در اجابت مزاج بروز کند که توجه به این نکته ضروری است.

وی درد را علامت بسیار مهم در این سرطان عنوان کرد؛ به ویژه وجود دردهای مداوم در ناحیه شکم و روده بیمار در سنین میانه به بالا که باید جدی تلقی شده و تحت بررسی و پیگیری قرار گیرد.

دکتر فاطمی دفع خون را از دیگر نشانه های بیماری برشمرد و گفت: خونریزی در روده بزرگ می تواند از دفع خون قرمز روشن شدید تا دفع خون سیاه رنگ باشد. بسیاری اوقات ممکن است دفع خون روشن در افرادجوان و با سن پایین ناشی از یک ضایعه غیر مهم مثل هموروئید تلقی شود که توصیه می شود در سنین پایین نیز دفع خون مهم تلقی شده و فرد تحت کولونوسکوپی قرار گیرد تا علت آن مشخص شود زیرا گاهی دیده شده که در همین افراد یک ضایعه مهمتراز هموروئید در قسمتهای بالاتر روده وجود داشته است.

وی کاهش وزن، بی اشتهایی و کم خونی را از دیگر علایم غیراختصاصی سرطان روده بزرگ برشمرد که در بیماریهای دیگر نیز ممکن است وجود داشته باشد.

نحوه تشخیص سرطان کولون

معاون آموزشی بخش اندوسکوپی گوارش بیمارستان آیت ا... طالقانیدرخصوص نحوه تشخیص سرطان کولون گفت: در مرحله اول فرد با مشاهده علایم ذکرشده باید به پزشک مراجعه کند که این موضوع در تشخیص اولیه و زودرس بیماری بسیار اهمیت دارد. متاسفانه در کشور ما تشخیص این سرطان در مراحل دیررس اتفاق می افتد، در نتیجه کار زیادی نمی توان برای بیمار انجام داد. در صورتی که در ژاپن و کشورهای پیشرفته تشخیص سرطان و بیماریابی آنها در سنین خیلی پایین ( در مراحل زود و خیلی زود) رخ می دهد.

دکتر فاطمی خاطرنشان کرد: بهترین وسیله تشخیصی در سرطان روده بزرگ، کولونوسکوپی کامل است که طبق پروتکلهای بیماریابی توسط پزشک انجام می شود؛ یعنی تمام روده از ابتدا تا انتها از طریق اسکوپی دیده می شود. البته انجام کولونوسکوپی ناقص می تواند فاجعه بار باشد زیرا ممکن است یک توموردر حال رشد یا ضایعه پیش بدخیم تشخیص داده نشود و پیامدهای بدی را به دنبال داشته باشد.

وی استفاده از باریم و عکسبرداری های سنتی تر را روش تشخیصی دیگری عنوان کرد که در افرادی که قادر به تحمل  کولونوسکوپی و بیهوشی نیستند مورد استفاده قرار می گیرد اما دقت تشخیصی آن از کولونوسکوپی کمتر است.

نحوه درمان بیماری سرطان کولون

این دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی درخصوص نحوه درمان بیماری اظهار داشت: باید گفت درمان سرطان روده بزرگ، جراحی است. باید از قبل مراحل بیماری (stageبندی ) را مشخص می کنیم؛ درمرحله 1 و 2 سرطان کولون در واقع تومورها سطحی هستند. در مرحله 3 و 4 تومورها عمقی هستند و به بافتها یا غدد لنفاوی اطراف دست اندازی(تهاجم) کرده و آنها را درگیر کرده اند.

به گفته وی برحسب stageو محل تومور، جراحیهای مختلف(برداشتن تمام روده ، قسمتی از آن، نیمه راست یا نیمه چپ روده) در بیمار انجام می شود. گاهی اوقات به ویژه در تومورهای انتهای روده و ناحیه رکتوم لازم است قبل و بعد از جراحی بیمار تحت شیمی درمانی قرار گیرد تا از احتمال عود مجدد بیماری جلوگیری شود.

دکتر فاطمی در ادامه خاطرنشان کرد: اگر بیماردر مراحل سطحی و اولیه مراجعه  کند درمان کامل و cureبرای وی انجام می شود یعنی درمان کاملی که احتمال عود 5 ساله آن بسیار کم است. در واقع در stageیک و دو با یک جراحی کامل و شیمی درمانی احتمال عود سرطان روده بزرگ بسیار کمتر است.

توصیه های مهم برای پیشگیری از سرطان روده بزرگ

به گفته این فوق تخصص گوارش و کبد دانشگاه ، پیشگیری از سرطان بسیار مهم است و به دو بخش اصلی تقسیم می شود. یک بخش از اقدامات پیشگیری برعهده سیستم سلامت و بهداشت جامعه است که توسط وزارت بهداشت، بیمارستانها با توجه به پروتکلهای جهانی، بین المللی و داخلی انجام می شود وبخش دیگر آن در سطح جامعه و افراد جامعه با عنوان خودمراقبتی و خود پیشگیری انجام می شود که فرد با مراقبت از خود و رعایت بهداشت از ابتلا به سرطان پیشگیری می کند.

وی افزود: سیستم های سلامت بهداشتی در دنیا با توجه به پروتکلهای موجود توصیه می کنند در افرادی که از نظر ابتلا به کانسر کولون در ریسک متوسط و پایین قرار دارند، از 50 سالگی هر 10 سال یکبار کولونوسکوپی کامل باید انجام شود تا اگر ضایعات پیش بدخیم در آنان وجود داشت در همان جلسه کولونوسکوپی برداشته شوند.

دکتر فاطمی تاکید کرد: در افرادی که اقوام نزدیک( درجه 1-2 و یا 3 ) آنها مبتلا به سرطان روده بزرگ هستند توصیه می شود کولونوسکوپی در سنین پایین تری شروع شود. مثلا فردی که والدین یا خواهر و برادرش مبتلا به این سرطان هستند باید از سن 40 سالگی یا از نظر سنی 10 سال زودتر از فرد مبتلا تحت کولونوسکوپی دوره ای یا بیماریابی قرار گیرند و هر 5-3 سال این عمل باید انجام شود.

دانشیار دانشگاه در ادامه گفت: درصورت ابتلای اقوام درجه 2 یا 3(خاله –عمه- دایی- عمو- پدربزرگ- مادربزرگ) در سنین بالای 60 سال به سرطان کولون، افراد خانواده باید از 50 سالگی هر 10 سال تحت کولونوسکوپی دوره ای قرار گیرند. اما در زیر 60 سال افراد درجه 2 و3 خانواده باید از سن 40 سالگی هر 5-3 سال بیماریابی شوند.

به گفته وی در مورد تومورهای ژنتیکی لینچ؛ افراد درجه 1 خانواده فرد مبتلا باید از 22-20 سالگی تا 40 سالگی هر 2 سال یکبار کولونوسکوپی شوند و بالای 40 سالگی هر سال کولونوسکوپی شوند. در ایران طبق پروتکل یا برنامه ملی پیشگیری از سرطان روده بزرگ در افراد های ریسک در خانواده ها بیماریابی انجام می شود .

معاون آموزشی بخش اندوسکوپی گوارش بیمارستان آیت ا... طالقانیافزود: افراد مبتلا به تومورهای ژنتیکی از سن 22-20 سالگی هر دو سال کولونوسکوپی می شوند. در مورد فپ کلاسیک که حدود 100 خانواده در محدوده تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی قرار دارند نیز افراد درجه 1 خانواده فرد مبتلا از 12-10 سالگی هر سال تحت کولونوسکوپی کامل قرار می گیرند و درصورت مشاهده ضایعه مهم کاندید کولکتومی (برداشت روده بزرگ) می شوند.

چه باید کرد تا سرطان کمتر اتفاق بیفتد؟

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی درخاتمه سخنان خود بمنظور پیشگیری درسطح جامعه (خودپیشگیری) رعایت نکات بهداشتی زیر را بسیار ضروری برشمرد و توصیه کرد:

استفاده از غذاهای پرفیبر:
سبزی ها و میوه ها باعث افزایش حرکت روده بزرگ و در نتیجه کاهش برخورد مواد کارسینوژن با روده می شوندو این موضوع احتمال ایجاد سرطان در روده بزرگ را کاهش می دهد.

تحرک:
بررسی ها نشان داده است خطر بروز سرطان در افرادی که تحرک بیشتری دارند نسبت به جمعیت بی تحرک کمتر است، زیراحرکت روده بزرگ در این افرا بیشتر می شود و بسیار موثر است.

استفاده از اسید فولیک:
مطالعه ای در آمریکا نشان داده است که مصرف اسید فولیک در کاهش بروز سرطان روده بزرگ موثر بوده است.

مصرف آسپرین:
اخیرا مصرف روزانه آسپرین نیز مورد تایید قرار گرفته و میزان بروز کانسر کولون را در افراد فوق العاده کاهش داده است. قبلا مصرف داروهایی نظیر سلکوکسیب،انسید و... را توصیه می کردند که عوارض قلبی و مغزی داشتند اما آسپرین مورد تایید قرار گرفته است.

عدم مصرف غذاهای با نیترات بالا :
غذاهایی نظیر کنسروها، ترشی ها، سوسیس و کالباس که حاوی نیترات بالا هستند در بدن تبدیل به نیتریت می شوند و به خصوص در ایجاد سرطان معده و بعد روده بزرگ تاثیر زیادی دارند.

توجه به تغییرات اجابت مزاج:
فردی که اخیرا دچار درد شکم، تغییر اجابت مزاج و کاهش وزن شده است به ویژه در افراد با ریسک بالا باید سریعا به پزشک مراجعه کنند.

رعایت بهداشت مواد غذایی:

دوباره مصرف کردن غذاهای پخته شده و اخیرا گفته شده برخی از میکروبها و ویروسها در روده بزرگ باعث ایجاد سرطان روده بزرگ می شوند.

انتهای پیام/