اخبار

21 جولای به عنوان روز جهانی عقب ماندگی ذهنی نام گذاری شده است که معرف اختلالی است که با عملکرد هوشی کمتر از حد طبیعی و اختلال در مهارت های انطباقی مشخص می‌ شود. در این گزارش به شرح خلاصه ای از اقدامات معاونت امور بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به منظور پیشگیری و شناسایی موارد عقب ماندگی ذهنی پرداخته شده است.

مهندس محمدرضا غفارزاده رزاقی، رئیس گروه سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت امور بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با بیان اینکه هوش به مجموعه کارکردهای مغز از قبیل توانایی حل مسئله، یادگیری موضوعات جدید، به کارگیری تجارب گذشته و غیره گفته می شود، گفت: عقب ماندگی ذهنی نشانه ضعف این کارکردها و کمبود هوش است که نه به عنوان یک بیماری خاص بلکه نوعی اختلال در رشد مغزی است که به علل مختلف بروز می یابد.

رئیس گروه سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت امور بهداشتی در خصوص اقدامات این گروه با رویکرد شناسایی و پیگیری عقب ماندگی ذهنی افزود: غربالگری عقب ماندگی ذهنی درنظام بهداشتی به وسیله مراقبین سلامت و بهورزان بر اساس سوالات استاندارد، پرسشنامه تخصصی حوزه سلامت روان و همچنین تطابق با جدول رشدی و حرکتی انجام می پذیرد و در صورت مثبت بودن این غربالگری فرد به پزشک و کارشناس سلامت روان و رفتار ارجاع داده می شوند. کارشناسان سلامت روان و رفتار پس از بررسی و ارجاع فرد به مراکز مربوطه، آموزش هایی را برای خانواده و اطرافیان شخص طراحی می نماید. 

 

130 بیمار عقب مانده ذهنی تحت پوشش معاونت امور بهداشتی قرار دارند

مهندس غفارزاده رزاقی با تاکید بر تعداد بیماران عقب مانده ذهنی تحت پوشش معاونت امور بهداشتی، گفت: در حال حاضر بیش از 130 بیمار عقب مانده ذهنی در سطح مراکز و شبکه های تحت پوشش زیرنظر این معاونت شناسایی و تحت پیگیری درمانی هستند.

 

 

غربالگری نوزادان مستعد عقب ماندگی ذهنی، شاخص ترین فعالیت اخیر معاونت امور بهداشتی دانشگاه

دکتر فرزانه فربخش، رئیس گروه بیماری های غیر واگیر دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در خصوص اقدامات گروه پیشگیری و مبارزه با بیماری های معاونت امور بهداشتی به منظور پیشگیری از عقب ماندگی ذهنی، اذعان کرد: برنامه غربالگری نوزادان از سال 84 با غربالگری بیماری کم کاری تیروئید نوزادان در نظام بهداشتی کشور آغاز و در سال 1386 با اضافه شدن دو برنامه غربالگری بیماری فنیل کتونوری و فاویسم گسترش پیدا نموده و در حال حاضر به عنوان یکی از شاخص ترین فعالیت های بهداشتی در سال های اخیر مطرح بوده است. 

وی در ادامه افزود: در طی این برنامه مراقبین سلامت مراکز خدمات جامع سلامت برای شناسایی نوزادانی که ممکن است با مشکلات و اختلالات متابولیک به دنیا بیایند، تنها با گرفتن چند قطره خون و انجام آزمایش غربالگری بیماری های متابولیک مادرزادی، نوزاد را در مقابل خطر بروز بسیاري از بیماریهاي ذهنی و جسمی محافظت می کنند. این آزمایش غربالگري، براي تشخیص نوزادان مبتلا به اختلالات متابولیک بسیار مفید است. بسیاری از این بیماري ها، در صورت تشخیص زود هنگام، قابل کنترل و درمان بوده و می توان از بروز علایم شدید و خطرناك این بیماریها جلوگیري کرد. در صورت تاخیر در تشخیص و درمان، این بیماریها می توانند مشکلات ذهنی و جسمی همچون عدم توانایی حرکتی، عقب ماندگی ذهنی، سوء تغذیه، عدم توانایی تکلم و ... را به دنبال داشته باشند.

به گفته رئیس گروه بیماریهای غیرواگیر معاونت امور بهداشتی، کم کاری مادرزادی تیروئید عوارض جبران ناپذیری بر رشد و تکامل مغز و اعصاب مرکزی، رشد طولی و قد نوزاد بر جای می گذارد. بیماری فنیل کتونوری در بدو تولد هیچ‌گونه نشانه آشکاری ندارد و نوزاد در دو تا سه ماه اول زندگی، ظاهر کاملا سالمی دارد اما به تدریج علائم بیماری نمایان می گردد. با گذشت زمان کودک دچار عقب ماندگی ذهنی می شود و اغلب ناآرام و پر جنب و جوش شده و تعادل عصبی خوبی ندارد. قدرت تکلم او ضعیف و راه رفتنش دچار مشکل شده و عقب ماندگی ذهنی در این بیماری شدید است. همچنین کودک مبتلا دچار بیش فعالی همراه با حرکات بی هدف می شود.

 

غربالگری و تشخیص زودرس 500 هزار نوزاد مستعد عقب ماندگی ذهنی در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

دکتر فربخش ضمن اشاره به اینکه طی سالهای سپری شده از شروع برنامه، بالغ بر 500 هزار نوزاد در جمعیت تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی مورد غربالگری و تشخیص زودرس بیماری های مذکور قرار گرفته اند، افزود: با انجام این غربالگری ساده و کم هزینه از عوارض جبران ناپذیر و دائمی و پرهزینه این بیماری ها بر نوزادان نظیر عقب ماندگی ذهنی، کم شنوایی، افت تحصیلی و ... جلوگیری شده است.

وی با بیان این که متاسفانه کلیه نوزادان مبتلا به بیماری فنیل کتونوری قبل از اجرای برنامه غربالگری در سال 1386، به دلیل کشف دیر هنگام بیماری به درجات مختلف عقب ماندگی ذهنی مبتلا شده اند که با اجرای این برنامه از بروز موارد مشابه جلوگیری شد. این مهم را می توان یکی از ارزشمندترین دستاوردهای حوزه بهداشت برشمرد چراکه بروز عوارض بیماری در هر کودک منجر به ایجاد پیامدهای جبران ناپذیر و متعدد خانوادگی، اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی- درمانی خواهد شد. 

 

اجرای برنامه غربالگری 

به گفته رئیس گروه بیماری های غیر واگیر، سالانه حدود 70هزار نوزاد در حوزه دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تحت غربالگری قرار می گیرند. به طوری که در سال 95، بالغ بر 73 هزار نوزاد غربالگری شده که از این تعداد 169 مورد مبتلا به هیپوتیروئیدی نوزادان است و تحت مراقبت قرار گرفتند. همچنین در سال گذشته نیز 4 مورد ابتلا به فنیل کتونوری کشف و گزارش شده است.

 

ارائه خدمات مشاوره به 130 مادر باردار در معرض ابتلا به فنیل کتونوری

وی با بیان اینکه در حال حاضر حدود 300 کودک تحت مراقبت بیماری کم کاری تیروئید و حدود 170 کودک تحت مراقبت بیماری فنیل کتونوری قرار دارند، خاطرنشان کرد: در این بین تعداد 130 نفر از مادران این بیماران که در سنین باروری قرار دارند، به منظور پیشگیری از بروز بیماری فنیل کتونوری در فرزندان دیگر با ارائه خدمات مشاوره، مراقبت و پیگیری در مراکز خدمات جامع سلامت بهره مند شدند.

دکتر فربخش در ادامه به نحوه ارائه خدمات این برنامه پرداخت و افزود: نوزادان شناسایی شده مبتلا به بیماری کم کاری تیروئید به مدت 36 ماه تحت مراقبت مستمر مراکز خدمات جامع سلامت قرار می گیرند. همچنین نوزادان مبتلا به بیماری فنیل کتونوری شناسایی، جهت دریافت درمان های تخصصی به بیمارستان منتخب ارجاع و خانواده های آنان از خدمات رایگان مشاوره ژنتیک در مراکز خدمات جامع سلامت بهره مند می شوند. همچنین با انجام مشاوره و آزمایشات تخصصی ژنتیک در خانواده های مبتلا از بروز بیماری در فرزندان بعدی خانواده پیشگیری به عمل می آید.

وی درضمن اعلام این مطلب که در حال حاضر 94 مرکز غربالگری نوزادان در سطح دانشگاه وجود دارد، از مردم خواست که جهت انجام آزمایش خون کف پای نوزاد در روزهای سوم تا پنجم پس از تولد فرزندشان به مراکز مذکور مراجعه و از سلامت نوزاد خود اطمینان حاصل نمایند.