اخبار

دکتر نسترن کشاورز محمدی در گفت و گو با خبرنگار روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، درباره مفهوم  واژه ارتباطات سلامت " health communication " توضیح داد: یکی از تعاریف این واژه، که به نظر در زبان فارسی خیلی مفهوم رایج و واضحی نیست، "هر گونه ارتباط بین فردی یا جمعی حاوی انتقال اطلاعات مرتبط با سلامت با هدف حفظ و ارتقای سلامت" است.

وی با بیان اینکه این واژه همپوشانی زیادی با  "آموزش بهداشت" دارد که بدون شکلی از ارتباطات، اساسا ممکن نیست، ادامه داد: بر قراری ارتباط در زندگی اجتماعی، در همه ابعاد از جمله سلامت اجتناب ناپذیر است و در همه زمان ها مهم است و البته در چالش‌ها و یا بحران‌های سلامت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

استاد گروه بهداشت عمومی دانشکده بهداشت و ایمنی یادآور شد: اما نکته اصلی این است که اگر ارتباطات به درستی برقرار نشود و یا در این ارتباطات اطلاعات درست، کافی و به موقع منتقل نشود، رفتار یا واکنش مورد نظر اتفاق نمی‌افتد. 

وی درباره اهمیت ارتباطات سلامت در بحران‌های عمومی و یا بحران‌های حوزه سلامت با ذکر مثالی توضیح داد: فرض کنید سیستم سلامت، یک خدمت رایگان (آزمایش ایدز) در حوزه سلامت برای مبتلایان یا افراد مشکوک به ابتلاء به بیماری هایی جنسی مثل هپاتیت و ایدز تدارک دیده است. اگر به دلایلی نتواند با این مخاطبین ارتباط برقرار کرده و به آن ها اطلاع دهد که چنین خدمتی رایگان و با حفظ محرمانگی را می توانند استفاده کنند، این افراد از این خدمات محروم می مانند. در نتیجه علی‌رغم وجود خدمات، به علت بی‌اطلاعی، ترس از افشا شدن هویت و یا نگرانی از هزینه آزمایش، رفتار های تشخیصی و درمانی درست را انجام نمی‌دهند و نه تنها احتمال عوارض بیشتر و حتی مرگ خود را بالا می برند، بلکه باعث احتمال افزایش ابتلای افراد دیگر جامعه می شوند.

مشاور سواد سلامت سازمان جهانی بهداشت افزود: بنابراین شکست در برقراری ارتباطات درست با افراد جامعه در زمینه سلامت می‌تواند عوارض اقتصادی و بهداشتی جدی داشته باشد. طبیعتا در بحران ها این عوارض بیشتر است.

نماینده کرسی سلامت و آموزش یونسکو در ایران درباره فرصت‌هایی که هوش مصنوعی پیش‌روی ارتباطات سلامت قرار می‌دهد، گفت: هوش مصنوعی یک ابزار است. این ابزار توانسته فرصت هایی چون آسان‌تر کردن، افزایش سرعت دسترسی و پردازش اطلاعات، افزایش تنوع و جذابیت ارایه اطلاعات که در کمیت و کیفیت برقراری ارتباطات سلامت موثر است را فراهم کند.

دکتر کشاورز محمدی درباره چالش‌های هوش مصنوعی در حوزه ارتباطات سلامت توضیح داد:  اما تهدید بزرگ بالقوه آن که بسیاری را نیز در جهان نگران کرده است، استفاده نادرست و یا سوء استفاده از آن است. هوش مصنوعی فقط یک ابزار است، اما اگر جایگزین انسان در طراحی روش ارتباطی، تدوین محتوای ارتباط و یا برقراری ارتباط شود ممکن است باعث ایجاد مشکلاتی چون دقت پایین، عدم توجه به تفاوت شرایط و عدم تناسب فرهنگی و نیز اعتبار علمی پایین باشد. به عبارتی استفاده بدون نظارت از این ابزار می تواند خود تهدیدی برای سلامت باشد.

وی ادامه داد: مثلا ارایه اطلاعات غلط، اطلاعات ناقص و یا اطلاعات درست اما به روش غلط و نامناسب برای سن، بیماری و شرایط فرهنگی مخاطب، در بهترین حالت، عارضه آن اتلاف هزینه، وقت و بی تاثیر بودن و عوارض جدی تر آن می‌تواند مرگ باشد. مثلا تاکنون گزارش‌هایی از موارد خودکشی ناشی از توصیه‌های هوش مصنوعی در جهان به افراد کم سن گزارش شده است. فراموش نکنیم هیچ اختراع بشری تاکنون نتوانسته جایگزین همه توانمندی های شناختی و عاطفی انسان شود و بعید است که در آینده هم بشود.

این استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در خصوص اهمیت توجه تصمیم سازان و سیاست گذاران حوزه سلامت به ظرفیت‌های ارتباطات سلامت توضیح داد: پیش نیاز انتقال پیام برقراری ارتباط است. در حوزه سلامت ما بدون برقراری ارتباط اساسا کاری نمی توانیم بکنیم. آموزش بهداشت، مشاوره ، درمان، توان بخشی و مراقبت همه اینها نیاز به برقراری ارتباط دارد. آنچه ضرورت دارد، توجه به کیفیت ارتباط و زمان درستی است که تعیین کننده اثر بخشی ارتباط است.

وی ادامه داد: کیفیت ارتباط یعنی پیام را، متناسب ویژگی های منحصر به فرد مخاطب، در زمان و مکان مناسب مخاطب و با فراوانی مناسب ارسال کنیم. در حال حاضر ما اصلا روش ارتباطی برای برخی مخاطبین نداریم. مثلا اکثر روشهای ارتباطی ما برای افراد باسواد دارای زبان فارسی است. در نظام سلامت روش های ارتباطی به زبان های غیر فارسی نداریم، فرد بی سواد نمی تواند دستور نحوه مصرف دارو روی جعبه دارو را بخواند یا بروشور مراقبت های بعد از عمل را بخواند. حتی توصیه‌های زبانی پزشکان عمدتا در حد درک افراد کم سواد یا بی سواد نیست. گاهی هم در زمانی ارتباط برقرار می شود که دیگر دیر شده است.

مشاور سواد سلامت سازمان جهانی بهداشت درباره نقش رسانه ها در تقویت و یا اصلاح باورهای غلط در حوزه سلامت گفت: رسانه‌ها نقش بسیار کلیدی در شکل گیری، شکل دهی و تغییر باورهای افراد در حوزه سلامت به خصوص باورهای مرتبط به غذا، زیبایی صورت و یا اندام، ارتباطات جنسی، دخانیات و الکل دارند. اما نباید فقط به رسانه های رسمی توجه کنیم، امروزه هر فردی با یک حساب شبکه مجازی خود یک رسانه مستقل است. امروزه شبکه‌های مجازی گاهی بیش از رسانه‌های رسمی در مدیریت باورهای مرتبط با سلامت نقش دارند.

وی در پایان درباره اینکه با توجه به پیچیدگی های فرهنگی، چگونه می‌توان از ظرفیت‌های رسانه‌ای برای اصلاح باورهای غلط در حوزه سلامت بهره گرفت، گفت: قدم اول به کارگیری هم زمان متخصصین سلامت شامل (متخصصین پیشگیری و ارتقای سلامت، آموزش بهداشت، ماماها، پزشکان) و متخصصین رسانه و یا افرادی است که احتمالا دارای هر دو تخصص یا تجربه هستند. متاسفانه آنچه شاهد هستیم این است که اکثر افراد فعال در این حوزه، یا فقط با رسانه آشنا هستند اما تسلط و دانش کافی از موضوع سلامت ندارند و یا برعکس، دانش نظری سلامت را دارد، اما مهارت به کارگیری رسانه را ندارد. این تک تخصصی کارکردن باعث از دست رفتن ظرفیت فوق العاده و حتی بی نظیر رسانه در ارتقای سلامت مردم می‌شود.

انتهای پیام/